Hoe maak je als gemeente of provincie duurzame keuzes als de belangen botsen? Moet je sturen op CO2-reductie of de bredere milieu-impact? Op groen of parkeerruimte? In de nieuwe serie Het Dilemma van het CROW gaat het CROW dieper in op dit soort keuzes. Het CROW maakte een aflevering met Niels van Amstel, expert in duurzame infrastructuurprojecten bij Megaborn.

“Een klassiek voorbeeld van een dilemma is de keuze tussen bomen en parkeerruimte. Neem een gemeente die een straat wil vergroenen met meer bomen om hittestress te verminderen en biodiversiteit te bevorderen. Maar dat gaat ten koste van parkeerplaatsen, wat vervolgens weerstand oproept bij bewoners. De vraag is: wat weegt zwaarder of kan beide? Je kan bewoners uitleggen waarom bomen belangrijk zijn voor de leefomgeving, maar de vraag is of zíj daar wel op zitten te wachten. Mogelijk uiteindelijk wel, maar dat kun je er niet door drukken. Soms kan je samen uitkomen op alternatieven, zoals én bomen én parkeerplaatsen. Maar dan wel parkeerplaatsen op een andere locatie, waarbij bewoners dus moeten accepteren dat ze iets verder lopen. Dit soort keuzes zijn nooit zwart-wit, maar als projectleider moet je het onderzoek met de bewoners aan durven gaan en dan ook keuzes durven maken en dat durven en kunnen uitleggen.”

“Als je onderzoeksvragen niet stelt of keuzes uitblijven, dan loopt een project vast of laat men een eis vallen. Ik zie dat regelmatig: een gemeente wil verduurzamen, maar blijft hangen in ‘het is allemaal belangrijk’. Dan wordt geen enkel doel gehaald. Maar gebeurt het ook dat er geen knopen worden doorgehakt en alles langer duurt. Ik herinner me een project waar de discussie over bomen bijna 50.000 euro kostte aan onderzoek en vertragingen. Terwijl je met 20 procent van dat bedrag grotere en betere bomen had kunnen planten.”

“Dilemma’s horen bij verduurzaming. Het zijn geen obstakels, maar kansen om scherp te blijven en nieuwe oplossingen te vinden. Zoek die dilemma’s op, bespreek ze vroegtijdig, kijk samen hoe aan belangen tegemoet kan worden gekomen en durf keuzes te maken. En vooral: blijf leren. Want verduurzaming is een reis, geen eindbestemming.”

Lees het hele dilemma en hoe Niels hiermee om ging via onderstaande link!

Klik hier

De datum van de eerstvolgende PAO-training wordt verwacht in maart 2025. Houd de website in de gaten!

Bomenplan De Regt doet recht aan groen!

Een groene leefomgeving, dat willen we allemaal. Mits groen een aanvulling is op onze woonwensen. Want ook al is bekend dat groen goed is voor de gezondheid: sommige bewoners worden niet blij van schaduw op de zonnepanelen en te veel blad in de tuin. Wonen komt eerst, een aantrekkelijke, groene leefomgeving volgt daarna. De gemeente Laarbeek noemde dit spanningsveld al eerder het “gevecht om de schaarse ruimte”. Megaborn stelde voor deze gemeente een bomenplan voor woonwijk De Regt op, waarin we recht deden aan zowel woonwensen als de ruimte voor groen!

Overlast door groen

De Regt is een jaren ‘80 woonwijk in Beek en Donk, waar destijds veel aandacht is gegeven aan groen in de openbare ruimte. De woonwijk telt ruim 350 bomen en in iedere straat zijn de welbekende groenstroken met onderhoudsvrij groen terug te vinden. De boompjes van toen zijn uitgegroeid tot volwassen exemplaren, die te weinig ruimte boven en onder de grond hebben om gezond te blijven. Als gevolg daarvan ervaren bewoners overlast van wortelopdruk van verhardingen, wortels in tuinen en overlast van blad en luizenplak.

Ontwerp van de buitenruimte

De gemeente wil de wijk De Regt gezond houden voor de bewoners en de beplanting. Aan ons de vraag om een ontwerp van de buitenruimte te maken, waarin het bomenplan en de vervanging van een deel van de verharding wordt opgenomen. In dit ontwerp is klimaatadaptatie een belangrijk thema. Denk bijvoorbeeld aan het verminderen van verharding als eerste aanpak.

Ontwerpvariabelen GIS

In het ontwerp zijn met GIS drie variabelen inzichtelijk gemaakt, die bepalend zijn voor het behoud bestaande bomen:

• vitaliteit: hoe gezond zijn de bomen en wat is de prognose voor de komende jaren?
• erfgrens: hoe dicht staan de bomen op de erfgrens?
• hoogte: hoe hoog zijn de boomtoppen en welke invloed heeft dit op omliggende bebouwing?

Vervolgens is een ideeënkaart gemaakt met kansen voor vergroening van de wijk. Deze kansenkaart is tijdens een bewonersavond besproken, zodat bewoners ook hun visie konden delen op het nieuwe bomen- en verhardingsplan.

Bewustwording ontwerpkeuzes

Tijdens deze bewonersavond hebben we ook de consequenties van bepaalde keuzes in beeld gebracht. Wat gebeurt er als je kiest voor het kappen van alle bomen met een hoogte van meer dan 15 m? Dan zouden 57 bomen gekapt moeten worden. En hoeveel bomen sneuvelen als de afstand tot bebouwing minder dan 2 meter is? 67 bomen gaan dan voor de bijl. En als het gaat om vitaliteit, moeten 38 bomen binnen nu en 15 jaar gekapt worden. Het visueel inzichtelijk maken van consequenties in GIS maakt wensen en keuzes beter bespreekbaar. Om het effect nog beter zichtbaar te maken is een collage gemaakt van een straat met en zonder bomen.

Groener én aantrekkelijker

Het resultaat van het ontwerptraject is een bomen- en verhardingsplan, waarin per saldo 16 extra levensloopbestendige bomen worden aangeplant. Plantvakken worden opnieuw ingericht en waar mogelijk wordt verharding vervangen voor grasbetonstenen. Voor het plein in De Regt is een nieuw, groen ontwerp gemaakt, zodat deze locatie weer een aantrekkelijke ontmoetingsplek vormt in de wijk.

De komende maanden werkt Megaborn aan de uitwerking van het ontwerp in een bestek. We kijken uit naar het eindresultaat!

5 juni 2022 stonden de straten in de Zeeheldenbuurt te Schijndel blank.

Leuk voor de kinderen, “maar hoe gaat dat in de toekomst? Het was ook niet de eerste keer dat deze problemen zich voordeden. Hoog tijd om de buurt aan te pakken dus! Gemeente Meierijstad heeft Megaborn gevraagd dit project te begeleiden. Dit doen we samen met Los stad en land die de ontwerpen maakt.

Om de wateroverlast in de toekomst tegen te gaan, worden extra grote rioolbuizen voor regenwater aangelegd. Deze leiden het water uit eindelijk via watergangen naar een gebied buiten de bebouwde kom, waar het water rustig aan de bodem in kan zakken. Maar dat is niet alles. Door ook in de buurt oppervlakkig meer water vast te houden, trekt meer water ter plekke de grond in. Daardoor houden we meer water in de buurt vast. Dit zorgt dan weer voor gezondere en vochtige bodem in de zomer. Hiervoor vragen we ook de hulp van de bewoners. Zij kunnen op kosten van gemeente Meierijstad mee doen met het afkoppelen van hun regenpijpen en het regenwater in hun voortuin opvangen.

Een ander belangrijk uitgangspunt is om de straten groener en natuurvriendelijker te maken. Door bijvoorbeeld het doel te stellen dat 30% van de straten in de schaduw van bomen moet vallen, ontstaat een gesprek wáár de bomen moeten komen en niet óf er bomen moeten komen. Verder zullen plantvakken minder met gras en meer met vast planten worden beplant, wat bijvoorbeeld weer tot betere leefomstandigheden voor insecten leidt.

Ondertussen werkt het project als een olievlek, waar eerst de vraag was om de straten klimaatrobuust te maken, gaan er nu ook stemmen op om de naastgelegen schoolpleinen op eenzelfde manier aan te pakken. En dat is misschien nog wel leuker voor de kinderen.

Bron foto: website TV Schijndel

Door Tony Tessers, gemeente Molenwaard

Een woonwijk duurzaam herinrichten? Dat dit kan binnen de financiële ruimte die beschikbaar is voor een traditionele aanpak, bewijst het herinrichtingsproject van de Venuslaan in Nieuw-Lekkerland.

Kunnen we het niet wat langer mee laten gaan?
Neem als uitgangspunt voor je ontwerp een langere levensduur. Daarmee kun je ook over een langere termijn afschrijven en dat bespaart zomaar 20% of meer op de kosten. En daarmee speel je niet alleen ruimte vrij voor het gebruik van duurzamere materialen, maar lever je ook gelijk een bijdrage aan de vermindering van de CO2-uitstoot (de shovel komt nu één keer in de 40 jaar i.p.v. één keer in de 30 jaar in de wijk).

Kunnen we het niet hergebruiken?
Gebruik van sloophout binnenshuis is vanzelfsprekend. Vintagekleding is trendy. Maar een klinker of tegel hergebruiken is dat nog niet. Ontwerpers van de openbare ruimte kunnen toch niet achter blijven!! Maak naam als ontwerper met slim hergebruik van materialen. Zo blijf je binnen je budget en voorkom je uitputting van onze natuurlijke hulpbronnen en sluit je aan bij een trend.

Moet alles wel op de schop?
Voor de voet opwerken en een integrale aanpak. Als we toch bezig zijn nemen we alles gelijk maar mee. Niet doen! Weeg eerst nut en noodzaak drie keer af. Is het wel nodig om alle rioolstrengen eruit te halen? Kan best zijn dat ze nog vele jaren meekunnen en er zijn methoden genoeg om de levensduur te verlengen. Niets doen is het meest duurzaam.

Kan het een beetje minder?
Is al die verharding wel nodig? Moeten we die beschoeiing wel terugplaatsen? Minder verharde oppervlakte, minder water af te voeren, en een kleinere diameter voor de riolering. Minder beschoeiing betekent meer natuurlijke oever, meer variatie in de natuurlijke begroeiing en een veiligere oever.

Kan het met ander materiaal?
Een asfaltverharding is vele malen meer belastend voor het milieu dan een elementenverharding. Het aanbrengen van asfalt is veel duurder dan een elementenverharding. Hetzelfde geldt voor staal. De productie van staal kost extreem veel energie. Ook hier is duurzaam het goedkoopste alternatief.

Kunnen we de natuur niet z’n gang laten gaan?
Van nature hebben we de onnatuurlijke neiging om alles in te willen richten. Maar wat is een mooiere speelplek dan een verruigd stukje terrein waar niet wordt gesnoeid en geschoffeld. Maar wel effe in overleg met de omwonenden s.v.p.! En als we op de ene plek de natuur z’n gang laten gaan kunnen we op een andere plek wat extra’s doen, bijvoorbeeld een vlindertuin aanleggen. Het onderhoud? Bewoners leveren daar graag een bijdrage aan, als je ze erover mee laat denken.

Duurzaam werken? Het kan gewoon vanaf vandaag. Budget is geen probleem!

De gemeente Uden is bezig met de ontwikkeling van het nieuwe woongebied Park Maashorst. Voor Park Maashorst heeft Uden de ambitie een hoogwaardig, duurzaam en groen woonmilieu te realiseren. Hierbij lopen de te realiseren woningen, omgeving en entree van de Maashorst in elkaar over en hebben deze onlosmakelijk met elkaar te maken. De gemeente Uden was nog zoekende naar de wijze waarop concreet invulling kon worden gegeven aan de duurzame ambities: waar de focus op dient te liggen en welke maatregelen ze kunnen treffen.

Park Maashorst en Duurzaam GWW

Om de gemeente hierin te begeleiden heeft Megaborn een interactieve Ambitiewebsessie georganiseerd. Het resultaat van deze sessie is:

• een interessante discussie met nieuwe eye-openers voor de projectteamleden zoals nieuwe interessante betrokken disciplines/belanghebbenden
• een ingevuld Ambitieweb met duidelijke focusthema’s
• een verantwoording naar het bestuur voor de keuze én het niet kiezen van bepaalde focusthema’s
• aansluiting van het project op het beleid van de gemeente
• een overzicht met duurzame maatregelen die men kan treffen om invulling te geven aan de focusthema’s

Met de introductie van de functie Minister van Klimaat en Economische Zaken krijgt klimaat een extra focus in de politiek. Een van de speerpunten binnen de transitieagenda’s is de Circulaire Economie. De circulaire economie is een economisch systeem dat de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en het behoud van natuurlijke hulpbronnen als uitgangspunt neemt en waardecreatie in iedere schakel van het systeem nastreeft. In plaats van grondstoffen te winnen, te verbruiken en uiteindelijk af te danken als afval, worden grondstoffen steeds opnieuw en zo goed mogelijk gebruikt. En circulaire economie wordt breder bekeken dan alleen grondstoffen. Het gaat om het verantwoord omgaan met alle ‘resources’.

Het doel van een circulaire economie luidt als volgt:
Een circulaire economie is om herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waardevernietiging te minimaliseren. Dus het zo goed mogelijk gebruiken van de bronnen.

De politiek is nog zoekende naar de wijze waarop men in Nederland zo effectief en efficiënt mogelijk invulling kan geven aan de doelstellingen op het gebied van circulaire economie.

Circulaire economie en Duurzaam GWW

Met de Aanpak Duurzaam GWW wordt circulariteit (en duurzaamheid) naar een hoger plan getild en worden doelstellingen op gebied van onder meer energie, klimaat, materialen en budgetten in samenhang opgepakt. De ruimtelijke opgave is namelijk breder dan alleen bouwen. We gaan van het incidenteel zoeken naar en meenemen van kansen voor circulariteit naar het structureel meenemen van dit onderwerp. We creëren een verandering in het systeemdenken. Het toepassen van de aanpak Duurzaam GWW levert een grote (financiële) winst in GWW-werken, en zelfs in de gehele bouwsector:

• Reductie van 10% op onderhoud;
• Reductie van 20% op de doorlooptijd/inspraak;
• Reductie van 20% – 30% op materialen.

Megaborn heeft voor de tweede kamer een position paper geschreven over bovengenoemde wijze waarop het werken met de Aanpak Duurzaam GWW kan bijdragen aan het realiseren van deze doelstellingen op het gebied van circulaire economie. Dit paper is ‘gepitched’ tijdens een propositie aan o.a. leden van het ministerie van economische zaken, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland en teamleden van het transitieteam.

Megaborn is mede-ontwikkelaar en trekker van de Aanpak Duurzaam GWW en mede-opsteller van de Green Deals Duurzaam GWW 1.0 en 2.0. In het proces van de totstandkoming van de Green Deals heeft Megaborn zowel de rol als verbinder als inhoudelijk deskundige vervult. De invulling van deze rollen bestond uit het verbinden van geïnteresseerden organisaties, het enthousiasmeren van organisaties en het schrijven van de teksten van de Green Deals.

De Green Deals omvatten diverse producten die Megaborn aanbied voor organisaties die aan de slag willen met de Aanpak, zoals een statement, visie(nota), strategie (notities) en een uitvoeringsprogramma. Klik hier voor het Green Deal manifest DGWW2030.